Wednesday, February 11, 2015

Cuộc Đời Đức Phật Thích Ca


Vui Thay Mộng Đẹp 

Nơi vùng Hy Mã Lạp Sơn 
Tuyết giăng núi biếc, mây vờn đỉnh cao 
Ven sườn phong cảnh đẹp sao 
Bềnh bồng sương gió, dạt dào nắng mưa 
Ngay miền bắc Ấn Độ xưa 
Có vương quốc nhỏ nên thơ vô cùng, 
Một ngày xảy chuyện đáng mừng 
Khiến cho thế giới tưng bừng đổi thay, 
Ma Da hoàng hậu ngủ say 
Nằm mơ chợt thấy sắc mây rạng ngời 
Một luồng ánh sáng từ trời 
Lung linh chiếu xuống tận nơi giường bà 
Trong hào quang bỗng hiện ra 
Voi to, màu trắng, sáu ngà đẹp thay, 
Voi và ánh sáng cùng bay 
Tới gần hoàng hậu nhập ngay vào bà. 
Sáng hôm sau tỉnh giấc ra 
Trong lòng hoàng hậu chan hòa niềm vui 
Tâu Vua rõ chuyện lạ đời 
Nhà Vua Tịnh Phạn cho mời các quan 
Quần thần thông thái giỏi giang 
Đoán điềm giải mộng rõ ràng giúp Vua. 
Quần thần hoan hỉ cùng thưa: 
"Đây là điềm tốt. Giấc mơ tuyệt vời 
Báo tin mừng sắp tới nơi 
Rồi đây hoàng hậu thụ thai an lành 
Sau này hoàng hậu sẽ sanh 
Tương lai thái tử rạng danh thiên tài 
Siêu nhân vĩ đại giúp đời 
Sẽ mang hạnh phúc cho người gần xa 
Cho Vua dòng dõi Thích Ca 
Và cho nhân loại nhà nhà thơm hương. 
Vua nhìn hoàng hậu yêu thương 
Cùng nhau âu yếm mừng thầm biết bao 
Từ lâu Vua vẫn ước ao 
Sinh con nối dõi thế vào ngôi Vua 
Hai mươi năm mãi đợi chờ 
Sắp thành hiện thực giấc mơ lâu dài. 


Rằm Tháng Tư 
Phật Ra Đời 

Quả nhiên lời đoán chẳng sai 
Thế rồi hoàng hậu mang thai một ngày 
Thật vui thay! Thật mừng thay! 
Hương lành theo gió dâng đầy thoảng xa, 
Theo phong tục Ấn Độ xưa 
Đàn bà sinh nở thường đưa trở về 
Khai hoa nở nhụy chốn quê 
Nhà cha mẹ ruột thêm bề bình yên, 
Biết ngày sinh tới gần bên 
Cho nên hoàng hậu vội lên đường về 
Đi cùng một số bạn bè 
Thêm người hầu hạ cận kề trước sau, 
Hoàng cung đưa tiễn hồi lâu 
Đoàn về quê ngoại cùng nhau lên đường. 
Khi gần về đến quê hương 
Cả đoàn được lệnh bên vườn ghé qua 
Lâm Tỳ Ni tỏa hương ra 
Đón người nở nhuỵ khai hoa chốn này 
Trong vườn phong cảnh đẹp thay 
Cây vươn nhánh xuống dang tay đỡ người 
Bà vin cành biếc mỉm cười 
Hoa vô ưu nở cánh tươi đón chào 
Bà sinh thái tử lành sao 
Dễ thương, kháu khỉnh, hồng hào, tinh anh. 
Địa cầu như rạng bình minh 
Tràn niềm hạnh phúc, đầy tình vui tươi 
Điềm lành xuất hiện khắp nơi 
Cầu vồng phô sắc, đất trời tỏa hương 
Rằm tháng Tư đẹp lạ thường 
Một ngày trọng đại mở đường tương lai. 
Trong Vương quốc khắp nơi nơi 
Hân hoan đón nhận tin vui vô cùng 
Cả đoàn trở lại hoàng cung 
Muôn chim đua hót bên đường tiễn chân 
Nhà Vua cùng các quần thần 
Chào mừng đón tiếp phái đoàn hồi cung 
Khắp nơi lễ hội vui chung 
Chập chùng cờ phướn, tưng bừng múa ca. 
Bấy giờ khắp nước gần xa 
Ngát hương an lạc, thắm hoa thanh bình 
Cho nên thái tử sơ sinh 
Được Vua, hoàng hậu, triều đình đặt tên 
"Tất Đạt Đa" nghĩa bình yên 
"Người mang toại nguyện", "người đem tốt lành". 

Nhà Tiên Tri 
Viếng Thăm 

Dựa vào dấu hiệu lúc sanh 
Tiên tri các vị tài danh đoán rằng 
Tương lai thái tử huy hoàng 
Sau này nổi tiếng, vẻ vang vô cùng. 
Có nhà ẩn sĩ trong rừng 
Giỏi giang, thánh thiện tiếng lừng gần xa 
Ông già tên A Tư Đà 
Nghe tin quý tử, tìm ra thăm liền 
Vào hoàng cung đứng lặng yên 
Cạnh bên thái tử, ngắm nhìn thật lâu 
Rồi trở ra mặt buồn rầu 
Ngước nhìn tinh tú trên bầu trời cao 
Ông già bật khóc nghẹn ngào 
Khiến Vua, hoàng hậu xiết bao ngỡ ngàng 
Vội vàng hỏi, giọng hoang mang: 
"Có điềm xuất hiện xấu chăng thưa người?" 
Nhà tiên tri vội trả lời: 
"Muôn tâu Bệ Hạ xin ngài an tâm, 
Băm hai tướng tốt vô ngần 
Tám mươi vẻ đẹp tuyệt trần phô ra, 
Tương lai thái tử nhà ta 
Huy hoàng, đẹp đẽ, đúng là vĩ nhân! 
Nếu mà nối nghiệp phụ thân 
Chắc rằng thái tử thế chân của ngài 
Làm Vua vĩ đại tuyệt vời 
Trị vì đất nước khắp nơi an bình! 
Nếu mà rời bỏ cung đình 
Chắc rằng thái tử trở thành đạo sư 
Tương lai rực rỡ vô bờ 
Chúng sinh náo nức đón chờ ân nhân 
Vị thầy cao quý bội phần 
Đưa đường vào đạo, khai tâm cho người, 
Nhận ra cảnh khổ cuộc đời 
Chắc rằng thái tử sẽ rời hoàng cung 
Ra đi tìm kiếm con đường 
Không còn đau khổ, hết vương muộn sầu 
Rồi đem giáo lý thâm sâu 
Dạy cho bất cứ người nào muốn theo!" 
Ông già nói tiếp buồn thiu: 
"Đời tôi đã mất quá nhiều thời gian 
Chưa tìm ra ánh đạo vàng 
Giúp đời chấm dứt vô vàn khổ đau, 
Tiếc rằng chẳng sống thêm lâu 
Để còn học được đạo mầu! Buồn thay! 
Về sau chính thái tử đây 
Là người chỉ lối, là thầy khai tâm, 
Mừng hoàng cung có vĩ nhân 
Xiết bao siêu việt, bội phần vinh quang!" 
Nhìn hài nhi, vẻ luyến thương 
Ông già rời khỏi hoàng cung ra về. 
Vua lòng sung sướng đê mê 
Nghĩ thầm: "Thái tử trị vì giang sơn 
Sau này rạng mặt quốc vương 
Uy quyền một cõi, danh lừng vang xa 
Rồi khi tới tuổi về già 
Mới lo đến chuyện xuất gia tu hành" 

Ma Da Hoàng Hậu 
Qua Đời 

Ít ngày sau tại cung đình 
Ma Da hoàng hậu bệnh tình nguy nan 
Trước khi lìa cõi dương gian 
Nhờ cô em gái đảm đang thay mình 
Trông nom thái tử tận tình 
Hài nhi lúc đó mới sinh bẩy ngày, 
Em hoàng hậu hứa nhận ngay 
Đóng vai từ mẫu đẹp thay mọi bề 
Ma Ha Ba Xà Ba Đề 
Tên bà kế mẫu tràn trề lòng nhân. 
Tháng năm lần lượt xoay vần 
Bây giờ thái tử đã dần lớn lên 
Trở thành cậu bé lành hiền 
Thông minh, khả ái, trang nghiêm, nhân từ 
Nhà Vua mời các danh sư 
Dạy cho thái tử khi vừa lớn khôn 
Học hành thông thạo các môn 
Cả văn lẫn võ, vượt luôn cả thầy, 
Văn chương bẩy tuổi học ngay 
Đến mười hai tuổi đã hay mọi ngành, 
Năm mười ba tuổi tập tành 
Các môn võ thuật, tiến nhanh vô cùng 
Đúng theo truyền thống hoàng cung 
Vốn dòng võ tướng hào hùng trước đây. 

Thái Tử Nhân Từ 

Hoàng cung bát ngát vườn cây 
Chim muông thú vật nơi này nhởn nhơ 
Vây quanh thái tử nô đùa 
Vì chàng toả ngát tâm từ thơm hương, 
Một ngày chàng dạo trong vườn 
Nhìn chim bay lượn cánh vươn giữa trời 
Thình lình chim bị bắn rơi 
Mũi tên muốn giết hại đời thiên nga, 
Chim rơi xuống cạnh vườn hoa 
Nơi chân thái tử, cánh xòa, nằm yên 
Chàng bèn ôm chú chim lên 
Xót xa tìm cách chữa liền vết thương. 
Bỗng nhìn qua phía sau vườn 
Thấy người em họ vội vàng chạy ra 
Tên là Đề Bà Đạt Đa 
Tay cầm cung nỏ, miệng la rầm trời: 
"Chính tôi đã bắn chim rơi 
Mong anh trả lại cho người bắn chim!" 
Lời qua tiếng lại đôi bên 
Sau cùng tranh chấp đưa lên pháp đình 
Để nhờ phán xử phân minh 
Nào ngờ ý kiến chia thành hai phe, 
Một phe: "Ai bắn chim kia 
Có quyền lấy lại chim về mà thôi!" 
Một phe: "Ai cứu chim trời 
Ai mà nhân đạo là người giữ chim!" 
Thật là khó xử vô biên 
Chợt đâu một vị thánh hiền hiện ra 
Uy nghi, đức độ, tuổi già 
Quần thần kính nể trình qua hỏi người 
Ông già nghiêm nghị tỏ lời: 
"Mọi người sự sống trên đời quý sao 
Cho nên chim thuộc kẻ nào 
Hết lòng cứu nó với bao tâm từ 
Còn như kẻ ác chớ đưa 
Hại muôn sinh vật có chừa ai ra 
Trao chim cho Tất Đạt Đa!" 
Triều thần cảm phục ông già ý hay 
Hợp tình hợp lý lắm thay 
Tuân theo đề nghị đó ngay tức thời, 
Vua nghe đẹp dạ, mỉm cười 
Sai quân vội vã đi mời lão ông 
Nào ngờ kiếm khắp hoàng cung 
Bóng ông biến mất! Lạ lùng xiết bao! 

Lễ Xuống Ruộng 

Người ta nhớ chuyện thuở nào 
Hồi lên chín tuổi, lễ vào đầu năm 
Nhà Vua, thái tử, các quan 
Cùng đi dự lễ viếng thăm ruộng đồng 
Mong mùa cày mới thành công 
Mong dân no đủ khắp trong xóm làng, 
Giữa trưa trời nắng chang chang 
Lễ nghi xướng tụng rộn ràng quá lâu 
Khi Vua bước xuống ruộng sâu 
Tự tay cày luống cày đầu lấy hên 
Nông dân ùa xuống ruộng bên 
Bắt đầu mùa mới, khắp miền cày theo 
Cùng nhau vui vẻ hò reo 
Cày sâu, cuốc bẫm chờ gieo hạt mầm. 
Đứng xem thái tử động tâm 
Thấy bao cảnh khổ xoay vần chốn đây: 
"Trâu bò vất vả kéo cày 
Nông phu roi quất thẳng tay chẳng từ 
Mồ hôi nắng gắt ban trưa 
Cả hai ướt đẫm, quá ư nhọc nhằn, 
Lưỡi cày xẻ luống thẳng băng 
Côn trùng, sâu bọ xác thân tan tành 
Con nào sống sót bò quanh 
Bầy chim nhỏ bé mổ nhanh làm mồi, 
Và rồi chim lớn ngang trời 
Chợt đâu sà xuống hại đời chim non, 
Thợ săn trong bụi chờ trông 
Cung tên nhắm bắn giết luôn chim trời, 
Bên rừng thú dữ rình mồi 
Chờ nhào ra cấu xé người thợ săn". 
Than ôi chỉ tại miếng ăn 
Mà người và vật dữ dằn giết nhau 
Cuộc đời nào sướng chi đâu 
Khiến cho thái tử đớn đau tâm hồn 
Càng nhìn cảnh, càng héo lòng 
Vội tìm bóng mát ven con đường làng 
Dưới cây ngồi lặng, xếp bằng 
Trầm tư mặc tưởng rộn ràng tình thương 
Xót xa cảnh dưới ruộng mương 
Muôn loài tranh sống nên thường hại nhau 
Ước mong trần thế về sau 
Không còn có cảnh khổ đau muộn phiền. 


Người Đẹp 
Da Du Đà La 

Vua mong thái tử lớn lên 
Trở thành lãnh đạo khắp miền biết danh 
Nào ngờ thái tử hiền lành 
Ưu tư trầm lặng một mình dưới hoa 
Ngài lo thái tử xuất gia 
Chẳng màng nối nghiệp Vua cha trị vì 
Ngài bèn mời các quan về 
Họp bàn mong kiếm kế gì thật hay 
Cuối cùng có vị tâu bày: 
"Tạo cho thái tử đắm say cung đình! 
Hãy đi kén vợ đẹp xinh 
Hãy giăng một mạng lưới tình nơi đây 
Hương yêu quyến rũ mê say 
Tơ lòng vương vấn, mai này sinh con 
Thế là mơ mộng không còn 
Sẽ ưa, sẽ thích ở luôn ngai vàng!" 
Vua nghe ưng ý vô vàn 
Truyền ngay lệnh xuống các quan thi hành 
Tiệc vui tổ chức cho nhanh 
Mời toàn thiếu nữ trâm anh diễm kiều 
Đàn ca, nhã nhạc dập dìu 
Đích thân thái tử dấu yêu tặng quà, 
Khách mời lần lượt đi qua 
Đến phiên người chót thật là thần tiên 
Nàng công chúa nước láng giềng 
Con Vua Thiện Giác đi lên nhận quà 
Nàng tên Da Du Đà La 
So phần nhan sắc vượt xa mọi người 
Dung nhan diễm lệ tuyệt vời 
Khiến cho thái tử bồi hồi ngất ngây 
Cả hai đứng lặng phút giây 
Thế rồi nàng chợt đưa tay chờ quà 
Bấy giờ chàng mới nhận ra 
Trên bàn quà hết, sao mà khó thay! 
Chàng bèn cởi nhẫn đeo tay 
Trao cho người đẹp quà này làm duyên 
Nàng vui nở nụ cười hiền 
Chân ngà quay gót về bên chỗ nàng 
Nhạc tình rộn rã không gian, 
Các quan chứng kiến vội vàng vào cung 
Tâu trình Vua rõ tin mừng 
Không lâu sau đó Vua cùng các quan 
Ghé sang thăm nước lân bang 
Thăm Vua Thiện Giác mở đường kết thân 
Để rồi tiến đến cầu hôn 
Nhưng Vua Thiện Giác ôn tồn nói ngay: 
"Cầu hôn công chúa nước này 
Có nhiều hoàng tử quanh đây ngỏ lời 
Chiếu theo tập tục nước tôi 
Mọi người sẽ phải tranh tài cùng nhau 
Ai mà thắng cuộc hàng đầu 
Sẽ dành công chúa làm dâu rước về!" 

Thi Tài Cầu Hôn 

Nhà Vua Tịnh Phạn nghĩ suy 
Lo cho thái tử khó bề thành công 
Tự tin thái tử trình ông 
Xin đừng hao tổn mình rồng lo âu. 
Thời gian thấm thoắt trôi mau 
Đến ngày quy định cùng nhau thi tài 
Nàng công chúa trên khán đài 
Là phần thưởng quý cho người tài ba. 
Thoạt tiên thi bắn tầm xa 
Cung tên biểu diễn bắn ra băng đồng 
Nhiều người đạt được thành công 
Nhắm bia trúng đích giữa vòng hồng tâm, 
Riêng một người giỏi vô ngần 
Mũi tên xuyên thủng qua phần sau bia 
Xuyên thêm ba lớp trống kia 
Thật là độc đáo! Rất chi lạ kỳ! 
Đến phiên thái tử dự thi 
Vững tin tài nghệ nên chi mỉm cười, 
Kéo cung, cung gãy làm đôi 
Phải thay cung quý từ thời cổ xưa 
Để trong biệt điện nhà Vua 
Nặng nề, khó kéo nên chưa ai dùng, 
Vẻ ung dung, dáng hào hùng 
Tự tin, thái tử nhận cung trước thềm 
Kéo giây cung, phóng mũi tên 
Tên bay xé gió trúng liền hồng tâm 
Xuyên qua bia phóng đi luôn 
Xuyên thêm bẩy lớp trống đồng như chơi 
Thật là tài nghệ tuyệt vời 
Tỏ lòng khâm phục mọi người hò reo. 
Cuộc thi múa kiếm tiếp theo 
Đường gươm điêu luyện vèo vèo phóng đi 
Chém thân cây mé rừng kia 
Thân cây càng lớn, người thi càng tài, 
Đến phiên, thái tử khoan thai 
Chọn cây lớn nhất khuất ngoài phía sau 
Hai thân to dính sát nhau 
Chẳng ai dám chọn. Nào đâu có ngờ 
Nhanh như chớp, đẹp như mơ 
Lưỡi gươm thần tốc chàng đưa qua rồi 
Thân cây vẫn vững giữa trời 
Tưởng như ngạo nghễ trêu người hùng anh, 
Nào ngờ khi gió thoảng nhanh 
Cây to đổ xuống cỏ xanh ven rừng, 
Đám đông sửng sốt vô cùng 
Bật lên thành tiếng reo mừng hò la. 
Tranh tài sang đợt thứ ba 
Cuộc thi cưỡi ngựa diễn ra cuối cùng 
Ngựa đen, to lớn, trong cung 
Từ lâu nổi tiếng dữ hung nhất vùng, 
Vài người leo nổi lên lưng 
Ngựa kia lồng lộn hất tung xuống liền 
Vó câu đá hậu cuồng điên 
Cổ vươn, bờm dựng, hí lên hãi hùng, 
Đến phiên, thái tử ung dung 
Nghĩ thầm: "Nhu vẫn thắng cương lẽ thường 
Lấy lời hiền, lấy tình thương 
Để mà chinh phục tánh hung muôn loài!" 
Kề gần ngựa lúc thi tài 
Đôi lời chàng rót vào tai dịu dàng 
Tay xoa đầu ngựa nhẹ nhàng 
Vuốt ve bờm ngựa vô vàn yêu thương 
Ngựa bèn trở lại bình thường 
Hiền lành chợt lộ, hung hăng chẳng còn 
Chàng trèo lưng ngựa cưỡi vòng 
Phi nhanh biểu diễn giữa muôn tiếng hò 
Mừng người chế ngự ngựa ô 
Mừng người chiến thắng tài phô tuyệt vời, 
Cạnh bên công chúa mỉm cười 
Liếc nhìn thái tử thay lời yêu đương. 

Cung Vàng 
Điện Ngọc 

Thời gian sau ở hoàng cung 
Vua quan tổ chức tưng bừng vui tươi 
Lễ thành hôn giữa hai người 
Trai tài gái sắc xứng đôi vợ chồng 
Tuổi mười sáu, đẹp tơ hồng 
Sợi dây luyến ái đôi lòng quyện chung, 
Vua luôn suy nghĩ mung lung 
Giữ chân thái tử mãi trong lồng vàng 
Vua bèn ra lệnh các quan 
Xây ba cung điện huy hoàng một nơi 
Hoa viên cây cỏ tốt tươi 
Sen phô sắc dưới nắng trời nhẹ lay 
Hồ xanh in bóng mây bay 
Vợ chồng quấn quýt, tháng ngày say mê, 
Một cung điện cho mùa hè 
Hây hây gió mát bốn bề suối trong, 
Một cung điện cho mùa đông 
Bập bùng lửa ấm tình nồng hương đưa, 
Một cung điện cho mùa mưa 
Nhạc mưa thánh thót sớm trưa gợi tình, 
Nẻo hoa viên, lối cung đình 
Tường cao vây phủ bao quanh phía ngoài 
Ngăn che phiền não trần ai 
Khỏi vương hạnh phúc của hai tâm hồn. 
Trong cung tuyển các nhạc công 
Đàn ca réo rắt, tơ đồng lả lơi 
Thêm đoàn ca múa xinh tươi 
Thân vờn dáng liễu, giọng khơi mạch tình 
Cao lương, mỹ vị linh đình 
Khiến cho thái tử đắm mình mê say 
Trải qua bao tháng cùng ngày 
Sống trong cảnh giới hưởng đầy thú vui 
Không hề hay biết trên đời 
Nhiều nơi bất hạnh, lắm người lầm than. 

Một Bài Ca 
Hay Và Mới Lạ 

Bao mùa sen nở lại tàn 
Một ngày dự tiệc nghe đàn du dương 
Đêm về thái tử vấn vương 
Rối bời tâm sự, ngổn ngang cõi lòng 
Muốn ru vào giấc ngủ nồng 
Lệnh truyền trổi tiếng tơ đồng giữa đêm: 
"Này danh ca hãy hát lên 
Một bài mới lạ êm đềm khác xưa!" 
Danh ca trút nỗi tâm tư 
Kẻ đàn, người hát như ru hồn người 
Cất lời ca tụng đất trời 
Với bao cảnh đẹp khắp nơi xa vời 
Rừng sâu, lũng thấp, biển khơi 
Phố phường hoa lệ, núi đồi nên thơ, 
Lâng lâng thái tử như mơ 
Bao miền đất hứa đón chờ thênh thang 
Ngoài điện ngọc, ngoài cung vàng 
Còn bao cảnh lạ khiến chàng ước mong 
Hôm sau xin phép rời cung 
Để đi du ngoạn khắp vùng xa xôi 
Vua thầm nghĩ: "Đến lúc rồi 
Con ta yên ấm sống nơi cung đình 
Nay cần ra khỏi hoàng thành 
Biết thêm đất nước, dân tình nơi nơi 
Tương lai con sẽ lên ngôi 
Trị vì vương quốc, sống đời gấm hoa!" 
Lệnh Vua vội vã ban ra: 
"Hãy đưa thái tử chúng ta du hành!" 


Gặp Người Già 

Muốn cho mọi chuyện tốt lành 
Trong khi thái tử vào thành nay mai 
Tránh không gặp cảnh bi ai 
Gây ra ấn tượng u hoài trong tâm 
Nhà Vua ra lệnh quần thần 
Tiếp tay cùng với nhân dân nước nhà 
Trang hoàng khắp nẻo gần xa 
Giăng đèn đường phố, kết hoa cửa nhà 
Dẹp đi những cảnh xấu xa 
Kẻ nghèo đói khổ, người già ốm đau, 
Thế rồi buổi sáng hôm sau 
Lệnh truyền Xa Nặc quân hầu đánh xe 
Ngựa tên Kiền Trắc kéo đi 
Bao nhiêu cảnh lạ ngoài kia đón chờ. 
Kể từ hồi trẻ ấu thơ 
Lần đầu thái tử rời xa cung đình 
Ca Tỳ La Vệ đẹp xinh 
Phô muôn cảnh sắc hữu tình nên thơ, 
Bên đường dân chúng ngóng chờ 
Được nhìn thái tử, giấc mơ lâu đời 
Trầm trồ ca tụng hết lời 
Quốc vương trẻ tuổi của thời mai sau, 
Lòng chàng sung sướng biết bao 
Cảnh đời thực tế khác nào bài ca 
Kinh thành rực rỡ xa hoa 
Thật là tráng lệ, thật là phồn vinh. 
Chợt đâu thoáng hiện bóng hình 
Một người già lão cúi mình lom khom 
Mặt buồn thảm, vẻ héo hon 
Thân gầy, tóc bạc, lưng còng, da nhăn 
Bước đi chống gậy khó khăn 
Nhìn ông, thái tử băn khoăn ngỡ ngàng 
Hỏi thăm, Xa Nặc tâu rằng: 
"Xưa kia ông ấy là chàng thanh niên 
Nhưng rồi tuổi trẻ không bền 
Sức tàn lực kiệt trở nên yếu già 
Cảnh này ai cũng trải qua 
Cái già xâm chiếm chúng ta hàng ngày 
Dần dần từng phút từng giây 
Biến ta thành lão ông đây khác gì!" 
Lần đầu thấy chuyện lạ kỳ 
Ngạc nhiên thái tử nghĩ suy lặng thầm 
Trong lòng sửng sốt vô ngần 
Sinh ra khủng hoảng tinh thần. Hết vui! 
Lệnh cho Xa Nặc trở lui 
Về cung lặng lẽ vào nơi thư phòng 
Suy tư đè nặng cõi lòng: 
"Tuổi già sẽ đến ai hòng thoát qua!" 

Gặp Người Bệnh 

Cận thần báo cáo Vua cha: 
"Suốt ngày thái tử tỏ ra muộn phiền!" 
Vua nghe nói rất ngạc nhiên 
Nghĩ nên tổ chức thăm miền xa xôi, 
Ca Tỳ La Vệ xem rồi 
Kỳ này du ngoạn rong chơi ngoại thành 
Sông hồ, đồi núi, thác ghềnh 
Phô hình quyến rũ, gợi tình mê say, 
Và riêng thái tử lần này 
Đã cùng Xa Nặc thấy ngay một người 
Chỉ rên la, chẳng nói cười 
Trong khi quần chúng vui tươi đón mừng. 
"Người kia sao mắt trợn trừng 
Miệng ho rũ rượi, thân rung liên hồi 
Mặt mày tái mét khác người?" 
Ngạc nhiên thái tử thốt lời hỏi thăm 
Quỳ bên Xa Nặc thưa rằng: 
"Đó là cơn bệnh nó đang hành người 
Hôm nay mạnh khoẻ tươi cười 
Ngày mai bệnh hoạn ta thời đớn đau 
Xác thân ai thoát được đâu 
Có ngày rã rượi, thảm sầu, xanh xao!" 
Nghe xong sửng sốt biết bao 
Trong lòng thái tử dạt dào sầu bi 
Nào ham du ngoạn thêm chi 
Lệnh cho Xa Nặc quay xe trở về 
Lòng buồn sau chuyến vừa đi 
Thú vui vương giả thiết gì nữa đây. 
Thấy con phiền muộn hao gầy 
Nhà Vua vội triệu tập ngay quần thần 
Cùng nhau hội ý luận bàn 
Mong tìm phương cách làm chàng thêm vui. 
Theo đề nghị của mọi người 
Đừng cho thái tử đi chơi một mình 
Lần sau du ngoạn ngoại thành 
Đoàn ca vũ nhạc cung đình cùng theo 
Với vài quan ở trong triều 
Thăm hoa viên nọ sẵn nhiều trò chơi 
Thật quyến rũ, rất tuyệt vời 
Hoa vườn thắm nở, chim trời hoan ca. 

Gặp Người Chết 

Cuộc du ngoạn lần thứ ba 
Như là đám rước hoàng gia tưng bừng 
Xảy thêm cảnh tượng lạ lùng 
Chỉ riêng thái tử được trông cảnh này: 
"Một đoàn người buồn thảm thay 
Đi men lối nhỏ ở ngay ruộng ngoài 
Cùng khiêng một chiếc quan tài 
Bên trong có kẻ nằm dài lặng yên" 
Chỉ cho Xa Nặc thấy liền 
Chàng lên tiếng hỏi, ngạc nhiên lạ thường: 
"Mọi người than khóc thảm thương 
Khiêng ai bất động? Tìm đường đi đâu?" 
Trang nghiêm Xa Nặc quỳ tâu: 
"Đó là thân thuộc u sầu tiễn chân 
Một người từ giã cõi trần 
Bạn bè thương xót, thân nhân ngậm ngùi!" 
Và rồi Xa Nặc mạnh lời 
Kể ra sự thật dấu nơi cung đình: 
"Người kia chết chẳng khác mình 
Từ hồi măng sữa mới sinh ra đời 
Rồi thành trẻ nhỏ đùa chơi 
Đến khi khôn lớn sang thời thanh niên 
Hưởng nhiều lạc thú thần tiên 
Hoặc vương đau khổ triền miên trong đời 
Lao vào cuộc sống nổi trôi 
Nhục vinh góp mặt, buồn vui dự phần 
Cái già xâm chiếm dần dần 
Tinh thần suy thoái, xác thân rã rời 
Đến khi bệnh hoạn tơi bời 
Giường kia nằm liệt một nơi chờ ngày 
Im hơi, nhắm mắt, xuôi tay 
Mọi người ai thoát cảnh này được đâu!" 
Được nghe, được thấy lần đầu 
"Sinh, lão, bệnh, tử" tiếp nhau xoay vần 
Khiến cho thái tử tần ngần 
Trong lòng tự nghĩ: "Ngày gần đây thôi 
Con đẹp đẽ, vợ xinh tươi 
Bạn bè danh vọng, Vua tôi chức quyền 
Cả thân mình nữa chẳng bền 
Đâu tồn tại mãi ở trên cõi đời 
Mê mờ quyến rũ con người 
Đắm say dục lạc khắp nơi dương trần 
Quên đi cái chết đến gần 
Quên đi kiếp sống muôn phần mong manh!" 
Thú Vui Tan Dần 

Hoa viên phong cảnh hữu tình 
Suối nguồn róc rách, cây cành lả lơi 
Đón xe thái tử tới nơi 
Đàn ca trổi nhịp, đất trời giăng hoa 
Và rồi yến tiệc bày ra 
Du dương điệu múa, thướt tha thân người 
Tiếc rằng chẳng tạo nụ cười 
Tâm hồn thái tử rối bời nghĩ suy, 
Nghĩ về cảnh tượng sầu bi 
Đám tang người chết vừa đi bên đường 
Cuộc đời ngắn ngủi vô thường 
Thú vui tạm bợ vấn vương làm gì, 
Quần thần xúm lại rủ rê 
Mong chàng vui thú thoả thuê chốn này 
Nghiêm trang thái tử nói ngay: 
"Cảnh đây đẹp đẽ đắm say lòng người 
Tưng bừng lễ hội tuyệt vời 
Riêng ta cũng muốn vui chơi hòa đồng 
Nhưng mà ngẫm nghĩ cho cùng 
Đẹp kia nào thoát khỏi vòng tàn phai 
Vui kia nào có kéo dài 
Vô thường vạn vật muôn loài trước sau 
Con đường giải thoát khổ đau 
Nếu chưa tìm được ta đâu vui gì 
Dòng sông dục lạc tràn trề 
Khó mà quyến rũ ta về bến mê!" 
Thấy lòng thái tử tái tê 
Mọi người chuẩn bị trở về hoàng cung, 
Vua nghe buồn bã vô cùng 
Canh khuya trằn trọc nặng lòng suy tư. 

Ý Tưởng 
Thoát Trần 

Thời gian theo cánh gió đưa 
Thú vui thái tử hầu như chán chường 
Không còn ăn uống bình thường 
Xanh xao, gầy ốm, võ vàng, bất an, 
Một ngày chàng gặp phụ thân 
Tỏ bày bao nỗi bi quan của mình, 
Xin đi du ngoạn ngoài thành 
Thêm một lần ngắm tươi xanh đất trời 
Cho khuây khỏa bớt lòng người 
Cho vơi đi nỗi rối bời trong tâm, 
Vua nghe mừng rỡ vô ngần 
Bèn ngầm sai các cận thần trong cung 
Sát theo thái tử trông chừng 
Chuyến này tổ chức tưng bừng hơn xưa 
Thôn trang cảnh lạ đón chờ 
Đồng quê khoáng đãng, ruộng bờ đẹp xinh. 
Thong dong cưỡi ngựa một mình 
Chàng dừng bên đám nương xanh ngút ngàn 
Thả hồn ngắm cảnh miên man 
Chẳng ham nghe chuyện các quan giỡn đùa 
Một mình dạo dưới nắng trưa 
Xem dân cày ruộng đón mùa mới sang. 
Chợt đâu thái tử ngỡ ngàng 
Thấy ngay trước mắt ánh vàng thênh thang 
Một người ăn mặc nghèo nàn 
Áo khâu vá víu, thân choàng đơn sơ 
Mặt trong sáng, vẻ hiền từ 
Tay ôm bình bát bên bờ đang đi 
Tóc râu cạo sạch, uy nghi 
Bề ngoài lộ vẻ nhu mì, khoan thai, 
Chàng bèn hỏi: "Người là ai?" 
Dừng chân đạo sĩ trả lời ung dung: 
"Ta lang thang khắp núi rừng 
Xuất gia tìm đạo, chẳng vương gia đình 
Một lòng quyết chí tu hành 
Đi tìm chân lý, hy sinh thân mình 
Mong ngày cứu độ chúng sinh 
Thoát mau khỏi cảnh u minh đau buồn! 
Cuộc đời giả tạm vô thường 
Sớm còn tối mất hạt sương khác gì 
Tiền tài này, danh vọng kia 
Nào mang theo được khi lìa dương gian! 
Tránh xa tội lỗi gian tham 
Đọa đầy dục vọng, trầm luân ái tình 
Thoát vòng khổ não cho nhanh 
"Sinh, lão, bệnh, tử" quẩn quanh luân hồi! 
Ta tìm đường giúp cho đời 
Tới bờ giải thoát tuyệt vời thơm hương!" 
Nói xong đạo sĩ biến luôn 
Dường như phép lạ bất thường xảy ra. 
Tâm hồn thái tử thăng hoa 
Nghĩ thầm: "Ta đã tìm ra con đường 
Phải rời điện ngọc cung vàng 
Xuất gia tìm đạo giúp hàng chúng sinh!" 
Tâm dũng mãnh, ý kiên trinh 
Chàng quay về chốn triều đình tâu Vua. 
Trong khi chờ dịp trình thưa 
Tin mừng quý tử lại vừa đến mau 
Thời gian dệt mộng bên nhau 
Giờ đây công chúa con đầu sinh ra, 
Nghe tin thái tử thẫn thờ: 
"Lại thêm trở ngại cho ta nữa rồi! 
Thêm dây ràng buộc mà thôi 
Mau mau tìm cách thoát nơi chốn này!" 
"Dây ràng buộc" gợi ý hay 
Tên hài nhi bởi nghĩa này mà ra 
"Dây ràng buộc" La Hầu La 
Triều đình thỏa nguyện, Vua cha đẹp lòng 
Đúng theo kế hoạch cầu mong 
Cầm chân thái tử ở trong lồng vàng. 

Nỗi Lo 
Của Nhà Vua 

Quyết tìm ánh đạo vinh quang 
Một ngày thái tử nghiêm trang tâu trình: 
"Kính thưa Cha rất anh minh, 
Con luôn ước nguyện riêng mình thiết tha 
Muốn xin được phép xuất gia 
Trở thành du sĩ không nhà, đi xa 
Cầu mong tìm kiếm cho ra 
Con đường chấm dứt hằng hà khổ đau!" 
Vua nghe thái tử thỉnh cầu 
Điều Vua lo sợ từ lâu lắm rồi 
Nghẹn ngào Vua khẽ trả lời: 
"Giờ con còn nhỏ, chớ rời đi xa 
Ở đây cai trị nước nhà 
Về già tính chuyện xuất gia muộn gì!" 
Chàng thưa: "Con sẽ ra đi 
Trừ khi Cha giúp được gì cho con 
Thoát vòng đau khổ héo hon 
Thoát vòng già yếu mỏi mòn mai sau 
Thoát vòng bệnh hoạn ốm đau 
Thoát vòng chết chóc ai nào tránh qua!" 
Vua nghe giận dữ hét la: 
"Con sao suy nghĩ thật là cuồng điên!" 
Quyết lòng thái tử thưa thêm: 
"Cha lưu con mãi cạnh bên làm gì? 
Thân con tù tội khác chi 
Xin cho con được ra đi lúc này!" 
Phiền muộn thay! Bực bội thay! 
Nhà Vua truyền lệnh: "Hãy vây hoàng thành 
Mang quân canh gác chung quanh 
Đừng cho thái tử bỏ thành ra đi!" 

Vượt Thành 
Tìm Chân Lý 

Rời cung Vua, lúc trở về 
Tâm hồn thái tử say mê một điều 
Xuất gia tìm đạo cao siêu 
Cho nên cung điện với nhiều cảnh vui 
Dù lộng lẫy, dù xinh tươi 
Nào đâu quyến rũ nổi người quyết tâm. 
Một đêm sau bữa tiệc tàn 
Hình như phép lạ đạo vàng hiển linh 
Đoàn ca múa, toán gác canh 
Thiếp đi mỏi mệt nằm quanh khắp nhà, 
Công chúa Da Du Đà La 
Ôm con êm ấm giường hoa ngủ vùi. 
Nhìn vợ hiền, ngắm con tươi 
Trong lòng thái tử vọng lời tâm can: 
"Dù thương cha mẹ vô vàn 
Dù yêu vợ đẹp, con ngoan vô cùng 
Nhưng ta quyết bỏ hoàng cung 
Xuất gia tìm hạnh phúc chung cho người 
Tìm phương giải thoát muôn loài 
Cuộc đời vương giả đoái hoài làm chi!" 
Muốn ôm con lúc biệt ly 
Sợ con thức giấc ra đi khó bề 
Nên chàng nhè nhẹ bước khuya 
Đến bên cửa sổ trèo đi ra ngoài 
Lần theo mái ngói hiên dài 
Leo dần xuống đất, về nơi cuối vườn 
Tìm Xa Nặc, nói thân thương: 
"Đêm nay ta muốn lên đường đi xa 
Ngựa đâu chuẩn bị cho ta!" 
Quân hầu Xa Nặc thật là ngạc nhiên 
Bị chàng đánh thức nửa đêm 
Tuy nhiên y với lệnh trên thi hành, 
Chàng xoa đầu ngựa tâm tình: 
"Này này Kiền Trắc chúng mình đi thôi 
Lặng im kẻo đánh thức người 
Hãy đưa ta thoát khỏi nơi chốn này 
Ca Tỳ La Vệ đẹp thay 
Nhưng xin chớ giữ ta đây làm gì 
Đêm nay trọng đại ta đi!" 
Dường như thông cảm ngựa kia im lìm 
Theo Xa Nặc, dựa màn đêm 
Đưa đường thái tử nhẹ êm vượt thành. 
Phóng hồi lâu dưới trăng thanh 
Người đi nhìn lại kinh thành xa xa 
Nguyện thầm: "Đến lúc tìm ra 
Con đường diệt khổ thì ta mới về!" 
Ngựa phi suốt cả đêm khuya 
Khi trời hừng sáng tới bìa rừng kia 
Khu rừng yên tĩnh bốn bề 
Ẩn tu đạo sĩ tìm về nơi đây. 
Tháng Hai, mồng Tám hôm nay 
Tuổi hai mươi chín lòng đầy mê say 
Người đi cảm khái ngất ngây: 
"Chuyến đi tìm đạo từ đây bắt đầu 
Này Xa Nặc chớ buồn rầu 
Hãy mang Kiền Trắc mau mau trở về!" 
Quân hầu ứa lệ bờ mi 
Nào tin thái tử bỏ đi một mình, 
Cảm thông chàng nói tâm tình: 
"Cám ơn Xa Nặc trung thành của ta 
Một khi ta đã xuất gia 
Trên người trang sức xa hoa đâu cần 
Hãy mang trở lại hoàng cung 
Hãy quỳ thưa với phụ vương ta rằng 
Ta đi chẳng chút giận hờn 
Xuất gia chẳng phải không thương gia đình, 
Chính vì yêu mến chân thành 
Ta đi tầm đạo và đành tạm xa 
Con đường giải thoát tìm ra 
Khổ đau chấm dứt thì ta mới về, 
Dù ta thất bại sá gì 
Trước sau cũng chết, cũng lìa Vua cha 
Cũng lìa cung điện xa hoa 
Xưa nay thần chết có tha ai nào!" 
Chàng cầm gươm, rút khỏi bao 
Cắt ngay mớ tóc rồi trao đem về. 
Trở lui Xa Nặc não nề 
Ngoái nhìn thái tử tái tê cõi lòng, 
Ngựa buồn chậm bước về cung 
Báo tin thái tử vào rừng ẩn tu 
Lìa xa mãi mãi cung Vua 
Giã từ nhung lụa, giã từ hoàng gia. 

Cuộc Tìm Đạo 
Bắt Đầu 

Nhạc rừng tấu khúc hoan ca 
Đón Sa Môn Tất Đạt Đa đăng trình 
Áo quần sang trọng trên mình 
Khó coi với kẻ tu hành lang thang 
Gặp tay săn thú đi ngang 
Chàng bèn đề nghị đôi đàng đổi trao 
Quần thô, áo vải mặc vào 
Đơn sơ trang phục, thanh cao tâm hồn 
Trèo đèo, lội suối, băng nguồn 
Tìm thầy học đạo dập dồn buớc chân, 
Mọi người tiếp đãi ân cần 
Nhìn chàng thầm nghĩ: "Vĩ nhân khác người 
Vẻ cương quyết, mặt sáng ngời 
Chắc mau chứng đạo giúp đời mai sau" 
Sa Môn trong những ngày đầu 
Gặp thầy, học đạo, nhưng đâu thỏa lòng 
Đâu như ý nguyện hằng mong 
Nghĩ mình cần phải đi vùng xa xa. 
Nghe vương quốc Ma Kiệt Đà 
Có thầy truyền đạo thật là giỏi giang 
Chàng bèn vội vã tìm sang 
Đến thành Vương Xá của vương quốc này 
Kinh đô cung điện đẹp thay 
Các quan nhìn thấy báo ngay về triều: 
"Có nhà đạo sĩ rất nghèo 
Nhưng sao có vẻ cao siêu, thánh hiền 
Mặt cương nghị, dáng oai nghiêm 
Ánh vàng kỳ diệu tỏa trên thân người!" 
Vua nghe vội vã triệu mời 
Cùng chàng đàm luận việc đời gần xa 
Nhà Vua Tần Bà Sa La 
Nghe chàng nói chuyện rất là mến thương 
Vua khâm phục nói cùng chàng: 
"Trẫm càng tiếp xúc lại càng quý thay 
Xin ngài ở lại nơi đây 
Giúp ta cai trị nước này yên vui!" 
Chàng từ chối, vội trả lời: 
"Đại Vương thông cảm cho người đi tu 
Tôi từng từ bỏ ngôi Vua 
Du hành mong gặp minh sư chốn này!" 
Vua nghe cung kính chắp tay: 
"Lên đường xin chúc ngài đầy cơ may 
Tìm ra chân lý mai này 
Vui lòng trở lại chốn đây giúp người 
Dù thành, dù bại đường đời 
Cũng xin trở lại, ta thời ước mong!" 

Sáu Năm 
Chiến Đấu 

Hành trình tiến bước ung dung 
Đưa chân chàng đến khu rừng đẹp thay 
Nhiều người tụ tập nơi đây, 
Chàng vui học đạo với thầy tài ba 
Hai thầy tên A La La, 
Uất Đầu Lam Phất thiết tha dạy đời. 
Một thời gian ngắn qua rồi 
Chàng thông hiểu hết những lời đạo sư 
Chưa thỏa nguyện, vẫn suy tư 
Nhủ lòng: "Ta phải tự tu một mình 
Tìm ra chân lý quang vinh!" 
Chàng bèn tiếp cuộc hành trình xa thêm. 
Vượt dòng sông Ni Liên Thuyền 
Vào khu rừng rậm ở bên kia bờ 
Nơi gần đất thánh Ca Da 
Trong rừng chàng gặp năm nhà khổ tu 
Năm anh em Kiều Trần Như 
Tu theo phương pháp giày vò xác thân 
Nói rằng: "Người chốn dương trần 
Càng nuông thân xác, càng gần khổ đau 
Giờ tu ép xác cho mau 
Còn chi đau khổ, còn đâu muộn phiền!" 
Chàng nghe hợp lý theo liền 
Thực hành khổ hạnh triền miên chẳng nề 
Chân đau, lưng mỏi, thân tê 
Mùa đông lạnh buốt, mùa hè nóng thiêu 
Ngồi yên một chỗ sớm chiều 
Ít ăn, ít ngủ nom tiều tụy thay! 
Để rồi thức suốt đêm ngày 
Người đầy bụi bẩn, thân gầy trơ xương. 
Thời gian qua, sáu năm trường 
Nhớ ngày quyết chí tìm đường xuất gia 
Hai mươi chín tuổi xa nhà 
Sáu năm khổ hạnh trôi qua chốn này 
Ba mươi lăm tuổi giờ đây 
Vẫn chưa giải thoát, còn đầy u minh. 
Trước kia khi ở hoàng thành 
Ngục tù lạc thú vây quanh nhốt người 
Sai lầm phung phí cuộc đời 
Đến khi lặn lội tìm nơi tu hành 
Hang sâu, núi thẳm, rừng xanh 
Khổ tu hành hạ thân mình đớn đau 
Nào ngờ kết quả gì đâu 
Cả hai nếp sống trước sau sai lầm 
Mục tiêu chân lý muốn gần 
Con đường "trung đạo" ta cần theo ngay 
Uống ăn giữ sức hàng ngày 
Thân kia sạch sẽ, tâm này tịnh thanh 
Lắng sâu thiền định ý mình 
Nhận chân sự vật ở quanh rõ ràng. 
Sa Môn lê bước nhẹ nhàng 
Tìm ra sông tắm, sóng vàng reo vui 
Trần gian bụi bậm sạch rồi 
Thân gầy sức yếu nghỉ ngơi ven bờ. 

Cúng Dường 

Có gia đình nọ chăn bò 
Sống trong làng nhỏ cạnh khu rừng già 
Vợ tên là Tu Già Đa 
Con trai khoẻ mạnh sinh ra đầu lòng 
Nàng vui thỏa nguyện cầu mong 
Nên nay mang sữa vào trong khu rừng 
Tạ ơn, cúng các vị thần 
Đang đi nàng thấy hiện dần từ xa 
Bóng Sa Môn Tất Đạt Đa 
Gốc cây ngồi nghỉ, xem ra khác người 
Tuy gầy yếu vẫn sáng tươi 
Ngạc nhiên nàng nghĩ: "Chắc ngài ngồi đây 
Thần linh ngự trị rừng này!" 
Nàng bèn dâng cúng sữa ngay trước người. 
Sa Môn mở mắt lòng vui 
Từ từ uống sữa, mỉm cười tạ ơn 
Sữa làm sức khoẻ khá hơn 
Sa Môn khẽ nói: "Cúng dường quý thay 
Thân ta khoẻ mạnh lại ngay 
Chẳng là thần thánh, ta đây là người 
Đi tìm chân lý cao vời 
Tìm đường diệt khổ, giúp đời thăng hoa!" 
Thấy Sa Môn Tất Đạt Đa 
Tắm sông, ăn uống như là bỏ tu 
Năm anh em Kiều Trần Như 
Bàn nhau tìm cách rời khu rừng này 
Đến Ba La Nại gần đây 
Vào vườn Lộc Uyển, thân gầy khổ tu. 
Sa Môn ở lại rừng xưa 
Quyết theo đường đạo mình vừa mở ra. 

Cuộc Chiến Đấu 
Vĩ Đại 

Vượt sông hướng tới nẻo xa 
Tìm nơi thiền định thiết tha giúp đời 
Gặp người đang gánh cỏ tươi 
Sa Môn xin cỏ lót nơi ngồi thiền 
Gốc cây bóng rợp êm đềm 
Bồ Đề vươn nhánh gần bên đón chào 
Phút giây trọng đại biết bao 
Đồng hoang yên tĩnh, trời cao trong lành 
Trợ duyên cho kẻ tu hành 
Kiết già ngồi gốc cây xanh giữa đồng 
Mặt quay nhìn về hướng Đông 
Hai bàn tay đặt trên lòng bàn chân 
Phát lời thệ nguyện quyết tâm: 
"Cho dù phải bỏ xác thân chốn này 
Quyết không rời khỏi nơi đây 
Nếu không đắc đạo một ngày tương lai!" 
Chư thiên rộn rã mừng vui 
Rằm tháng Tư đẹp tuyệt vời hôm nay. 
Thời xưa truyền thuyết cho hay 
Có nhiều thế lực mang đầy xấu xa 
Thường hay quấy nhiễu tâm ta: 
"Tham lam, sân hận, mê mờ ngu si 
Và ganh tỵ, với hồ nghi" 
Cùng bao tội lỗi chuyên đi kết bè 
Chuyên gieo độc hại gớm ghê 
Gây ra phiền não, mang về bất an 
Gọi tên chung là Ma Vương, 
Ma Vương phẫn nộ tìm đường cản ngăn 
Tìm đường quấy phá Sa Môn 
Tạo ra trận bão kinh hồn bủa vây 
Cuồng phong tàn phá quanh đây 
Nhưng riêng cảnh vật dưới cây Bồ Đề 
Nhờ thiền, mãnh lực mọi bề 
Cho nên yên ổn chẳng hề hấn chi. 
Yêu ma nọ, quỷ sứ kia 
Bèn dùng tên độc bắn đi căm thù 
Nhưng tên bay đến người tu 
Thành sen muôn cánh từ từ nhẹ rơi. 
Quỷ ma đổi cách phá người 
Biến thành gái đẹp lả lơi gợi tình 
Múa ca uốn éo thân hình 
Như khơi lại thú cung đình trước kia, 
Sa Môn thiền định uy nghi 
Quỷ yêu tội lỗi dễ gì chuyển lay. 
Ma Vương thất bại chua cay 
Âm mưu lần cuối ra tay phá người 
Một mình xuất hiện, thốt lời 
Nửa như chế giễu, nửa thời khuyên can: 
"Này ông thái tử vĩ nhân 
Tưởng mình là kẻ tuyệt luân hơn người 
Mất hai mươi chín năm trời 
Bản thân hưởng lạc ở nơi cung đình 
Sáu năm hành hạ xác mình 
Thân gầy, sức yếu tu hành ích chi 
Giờ đây thiền định ngu si 
Đạo vàng khó đạt, dễ gì cầu mong 
Ai là nhân chứng cho ông 
Rằng đường tu sẽ thành công hơn đời?" 
Ma Vương nhạo báng nặng lời 
Dễ đâu lay chuyển ý người vững tin 
Sa Môn tay phải nhấc lên 
Đưa ra mặt đất, chấm liền xuống đây: 
"Chứng nhân là thế gian này!" 
Đúng! Bao nhiêu kiếp ngài thay dạng người 
Khi nam, khi nữ luân hồi 
Nhiều phen nghèo khó, lắm thời giàu sang 
Khoan dung, nhẫn nhục, yêu thương 
Tìm đường cứu khổ giúp hàng chúng sinh. 
Ma Vương phá hoại bất thành 
Như cơn ác mộng biến nhanh tức thời. 
Sa Môn một bóng thảnh thơi 
Mây mù quét sạch, bầu trời sáng trăng 
Hương thơm ngan ngát không gian 
Cõi trần cảnh vật sẵn sàng thăng hoa. 

Thức Tỉnh 

Giờ Sa Môn Tất Đạt Đa 
Tập trung thiền định thật là thâm sâu 
Sáng bừng trí tuệ rất mau 
Nhận ra quá khứ trước sau kiếp người, 
Khi đời này chấm dứt rồi 
Thì đời sống khác tức thời tiếp theo 
Chết là thân xác hủy tiêu 
Rồi tìm thân mới đều đều tái sinh; 
Ngài hay mọi việc tạo thành 
Mọi nhân hiện tại chúng sinh gieo trồng 
Sẽ gây hậu quả chập chùng 
Sướng hay là khổ liền trong nhiều đời; 
Ngài hay tất cả kiếp người 
Tương quan mật thiết tuyệt vời cùng nhau 
Tâm bừng chân lý thâm sâu 
Thấu nhìn muôn vật nhiệm mầu ở quanh 
Mặt trời, sao, các hành tinh 
Ngân hà vũ trụ hiện nhanh trong thiền; 
Nhận ra mọi thứ kết liên 
Kết từ hạt bụi kết lên sao trời 
Luôn luôn mọi vật đổi dời: 
Sanh rồi lại diệt, diệt rồi lại sanh 
Thành rồi hoại, hoại rồi thành 
Việc gì cũng có ngọn ngành nguyên nhân; 
Ngài nhận ra khắp dương trần 
Dâng đầy phiền não, ngập tràn khổ đau 
Vì ham lạc thú cùng nhau 
Cội nguồn đau khổ ai đâu tỏ tường, 
Rõ đâu vạn vật vô thường 
Cho nên mù quáng tìm đường hại nhau 
Để mong thỏa mãn trước sau 
Biết bao dục vọng mưu cầu xấu xa 
Tiếc thay danh, lợi kiếm ra 
Chẳng mang hạnh phúc cho ta lâu bền 
Mất còn, còn mất triền miên 
Cớ sao tranh cướp kiếm tìm loay hoay, 
Hận thù oán ghét tràn đầy 
Chẳng gieo an lạc lại gây muộn sầu, 
Đây là chân lý nhiệm mầu 
Con đường chấm dứt khổ đau kiếp người. 
Nếu ai ngộ được như ngài 
Ngừng ngay dục vọng, dứt ngay oán hờn 
Muôn lòng chan chứa tình thương 
Bình an, hạnh phúc trăm đường hoan ca. 
Khi Sa Môn Tất Đạt Đa 
Suốt thông mọi lẽ, thật là vui thay 
Vô minh tăm tối tan ngay 
Khắp châu thân bỗng toả đầy hào quang 
Chẳng còn là kẻ bình thường 
Mục tiêu giác ngộ vẻ vang đạt thành 
Ngài thành Phật của chúng sinh 
Nụ cười thanh tịnh, thân hình an nhiên. 
Phật thành đạo. Ngài xả thiền. 
Bình minh ngời sáng, thiên nhiên rực hồng 
Vừng dương ló dạng phương Đông 
Ánh dương chói lọi ruộng đồng bao la 
Đón chào Đức Phật Thích Ca 
Núi đồi ngan ngát hương hoa thơm lừng 
Gần xa vạn vật vui mừng 
Nhạc trời réo rắt, chim rừng líu lo 
Mây giăng rực rỡ sắc phô 
Cầu vồng ngũ sắc điểm tô ngang trời 
Cảnh quan kỳ diệu tuyệt vời 
Khắp nơi sửng sốt, mọi người ngạc nhiên. 

Chọn Người 
Dạy Đạo 

Nguồn vui dào dạt vô biên 
U minh dứt hết, não phiền tiêu đi 
Phật ngồi dưới gốc Bồ Đề 
Tháng ngày suy tưởng nghĩ về niềm vui 
Về chân hạnh phúc tuyệt vời 
Mà ngài vừa đạt trong thời gian qua 
Phật suy nghĩ thấy xót xa, 
Chúng sanh tăm tối khó mà khổ tu 
Chi bằng mình cứ ẩn cư 
Hưởng nguồn an lạc riêng tư một mình. 
Chợt trong tâm vọng âm thanh: 
"Thế gian đau khổ ngài đành quên sao 
Chúng con ao ước từ lâu 
Xin ngài chỉ dạy đạo mầu chờ mong!" 
Phật nghe chợt nghĩ trong lòng: 
"Đường tìm chân lý vô cùng chông gai 
Kiên trì, tinh tấn lâu dài 
Cần nhiều nghị lực, mấy ai theo cùng!" 
Trong tâm vọng tiếng vang lừng: 
"Chúng con chịu cảnh mịt mùng tối tăm 
Nhưng không quá đỗi mê lầm 
Nhiều người có thể học chân lý này!" 
Phật do dự ít phút giây 
Chợt đâu hình ảnh trước đây hiện về 
Đám hoa sen ở đầm kia 
Nhiều cây ngập nước khó bề trồi lên 
Nhưng nhiều cây vượt phía trên 
Vươn cao nở những cánh sen sáng ngời 
Ngoài ra một số chơi vơi 
Vật vờ mặt nước, nổi trôi tứ bề, 
Chúng sinh nào có khác gì 
Nhiều người bể khổ bến mê ngập chìm 
Nào đâu vươn được lên trên 
Khó bề cứu vớt khỏi miền u minh, 
Nhiều người đã tiến bộ nhanh 
Bến bờ giải thoát tu hành tới nơi 
Như sen nở dưới mặt trời 
Vươn cao mặt nước, xa nơi bùn lầy, 
ưu tiên truyền đạo giờ đây 
Khai tâm những kẻ loay hoay tìm đường 
Như sen mặt nước đang vươn 
Cần khai lối đạo ngát hương thơm này. 
Mỉm cười Phật nói: "Lành thay! 
Dĩ nhiên ta sẽ chỉ bày thế nhân 
Đường diệt khổ, bước tu thân 
Ta nay thành đạo, quyết tâm giúp người 
Nhưng người phải nhớ ở đời 
Tự mình cố gắng giúp nơi chính mình 
Phật nào cứu được chúng sinh 
Chúng sinh phải tự cứu mình trước thôi 
Chịu nghe giáo pháp cao vời 
Trước khi trông cậy vào nơi Phật Đà, 
Ai mà tìm đến với ta 
Nhiệt tình học hỏi, thiết tha tu hành 
Tinh thần rộng mở, tâm thành 
Ta vui chỉ dạy chúng sinh đạo mầu!" 
Phật thầm nghĩ lúc bắt đầu 
Nên đi giáo hóa ai mau thấm nhuần, 
Nghĩ về thuở trước có lần 
Bao năm học đạo nhọc nhằn trôi qua 
Với hai thày A La La 
Uất Đầu Lam Phất lúc xưa dạy ngài 
Giờ đây họ đã qua đời, 
Phật bèn nghĩ đến năm người khổ tu 
Năm anh em Kiều Trần Như 
Cùng tu ép xác lúc xưa với ngài 
Giờ đây đang ở Vườn Nai 
Gần Ba La Nại đất trời linh thiêng 
"Ta tìm dạy họ đầu tiên!" 
Phật đi đến đó để truyền đạo ngay.

Lời Dạy Đầu Tiên 

Phật đi chậm rãi nhiều ngày 
Qua làng, qua trại. Dáng ngài trang nghiêm 
Tướng cao lớn, vẻ dịu hiền 
Như gây an lạc khắp miền thôn trang 
Dù nghèo hèn, hoặc giàu sang 
Phật đều quý trọng ngang hàng như nhau 
Tình thương bình đẳng trước sau 
Như mưa tưới khắp hồ ao, ruộng đồng. 
Vườn Nai rực rỡ ánh hồng 
Đón chào Đức Phật khẽ dừng bước chân 
Riêng năm đạo sĩ bảo thầm: 
"Chẳng nên tiếp đón ân cần làm chi 
Sa Môn này đã bỏ đi 
Bỏ tu khổ hạnh, đáng gì để tâm!" 
Nhưng khi Đức Phật tới gần 
Nhận ra hình tướng muôn phần oai nghiêm 
Họ bèn tự động đứng lên 
Đón chào cung kính giữa miền cỏ hoa: 
"Hoan nghênh bạn Tất Đạt Đa 
Giờ đây trở lại thật là tốt thay 
Mình cùng tu học nơi này 
Cùng tu khổ hạnh như ngày xưa thôi!" 
Phật bèn cảm tạ đôi lời 
Nghiêm trang khẽ nói: "Các người hiểu ta 
Hiện nay ta đã khác xa 
Không còn là Tất Đạt Đa nữa rồi 
Danh xưng đó chẳng hợp thời!" 
Năm người hỏi lại: "Gọi ngài là chi?" 
Phật bèn giảng: "Hãy nhìn kia 
Chúng sinh trần thế u mê ngủ vùi 
Vô minh che phủ khắp nơi 
Nay ta thức tỉnh giữa đời tối tăm 
Tìm ra chân lý muôn năm 
Những người giác ngộ gọi bằng Phật thôi!" 
Với lòng thành kính tuyệt vời 
Cả năm đạo sĩ thốt lời cầu xin: 
"Kính mong Đức Phật tôn nghiêm 
Đưa đường chỉ lối về miền thanh cao 
Xin ngài truyền dạy đạo mầu 
Cho đời giác ngộ được mau như ngài!" 

Tứ Diệu Đế 

Nhận lời xin của năm người 
Phật hoan hỉ thuyết pháp bài đầu tiên 
"Chuyển Pháp Luân" ngài giảng liền 
Chuyển "Bánh Xe Pháp" vừa tìm được ra 
"Pháp" là chân lý cao xa 
Phật lên tiếng nói: "Ngẫm ra ở đời 
Bốn điều chân lý tuyệt vời 
Là "Tứ Diệu Đế" con người chớ quên 
Bốn điều cao cả vô biên 
Đưa ta ra thoát khỏi miền u mê: 
- Một là "Khổ Đế" não nề 
Đây là chân lý nói về khổ đau 
Cuộc đời bất hạnh trước sau 
"Sinh, lão, bệnh, tử" tiếp nhau xoay vần 
Người theo lạc thú đuổi săn 
Cuối cùng còn lại vết hằn đau thương, 
Dù cho thoả mãn mọi đường 
Cuối cùng sẽ lại chán chường trống không 
Chẳng bao giờ thật hài lòng 
Khó cầu hạnh phúc, khó mong an bình. 
- Hai là "Tập Đế" phát sinh 
Nguyên nhân "Khổ" của đời mình là đây 
Khi ta chất chứa tâm này 
Chứa nhiều dục vọng, chất đầy tham lam 
Khổ đau kéo đến dễ dàng 
Tựa như người có bạc vàng đầy kho 
Đắm say giữ của bo bo 
Lòng tham ái đó khiến cho khổ đời 
Quẩn quanh suy nghĩ rối bời 
Gây ra phiền não cho người biết bao 
- Ba là "Diệt Đế" dứt mau 
Tìm đường diệt hết khổ đau tận nguồn, 
Khi ta gột sạch trong tâm 
Diệt trừ dục vọng, tham lam hết rồi 
Khổ đau sẽ chấm dứt thôi 
An bình, hạnh phúc ta vui vô cùng 
- Bốn là "Đạo Đế" con đường 
Giúp ta rũ sạch chập chùng khổ đau 
Con đường "Trung Đạo" theo mau 
Con đường ở giữa hai đầu cực đoan: 
Một đầu hưởng lạc thế gian 
Đam mê, say đắm hưởng tràn chẳng ngưng 
Một đầu khổ hạnh vô cùng 
Ép thân, hành xác thảm thương nhọc nhằn. 


Bát Chánh Đạo 

Đường "Trung Đạo" đẹp vô ngần 
Con đường tám nhánh muôn phần tịnh thanh 
Theo "Bát Chánh Đạo" nhiệt thành 
Đạt mau Giác Ngộ, nhập nhanh Niết Bàn, 
Bát chánh đạo, tám nẻo đường 
Đưa ta theo lối ánh vàng thênh thang: 
"Nhận chân sự vật đàng hoàng, 
Nghĩ suy chín chắn, nói năng chân tình, 
Luôn luôn làm chuyện quang minh 
Gian tham, trộm cắp, sát sinh tránh đường, 
Không theo nghề nghiệp bất lương, 
Siêng năng tinh tấn noi gương tốt lành, 
Giữ cho đầu óc tinh anh 
Những điều chân chánh nghĩ rành chẳng quên, 
Tập trung tư tưởng vững bền 
Khiến cho trí tuệ sáng lên rạng ngời" 
Theo "Bát Chánh Đạo" tuyệt vời 
Hưởng nguồn hạnh phúc! dứt đời khổ đau! 
Sau khi nghe giảng đạo mầu 
Cả năm đạo sĩ cùng nhau vui mừng 
Nhận ra chân lý tột cùng 
Xin làm đệ tử một lòng vững tin. 
Năm người đệ tử đầu tiên 
Quyết theo lối đạo, quyết tìm đường tu 
Thỉnh cầu Đức Phật nhân từ 
Dẫn đường chỉ lối tới bờ thơm hương. 

Đạo Vàng 
Sáng Tỏ 

Kể từ khi đó Đạo Vàng 
Theo chân Đức Phật lên đường độ sinh 
Địa cầu như rạng bình minh 
Phật đi thuyết pháp nhiệt tình khắp nơi 
Khéo tìm cách, khéo lựa lời 
Giúp bầy con trẻ, giúp người bình dân 
Phật mang chuyện dễ vô ngần 
Tìm phương giảng dạy xa gần hiểu mau, 
Với người có kiến thức cao 
Phật bèn phân tích trước sau kỹ càng, 
Có người Phật dạy nhẹ nhàng 
Lặng thinh và chẳng nói năng một lời. 
Nhưng bài thuyết pháp tuyệt vời 
Ngài nêu gương sáng sống đời thanh cao 
Phật luôn rộng lượng biết bao 
Sáng ngời đạo đức, dạt dào từ bi, 
Dạy người điên loạn, ngu si 
Phật luôn kiên nhẫn hướng về chúng sinh. 
Dần dà hương đạo lan nhanh 
Rất nhiều đệ tử tâm thành xin theo 
Thiện nam, tín nữ mừng reo 
Ngợi ca Đạo Pháp, kính yêu Phật Đà 
Dù tại gia, hay xuất gia 
Mọi người đủ hạng thiết tha tu hành 
Không phân đẳng cấp riêng mình 
Như lời Phật dạy: "Sông thành biển khơi! 
Các sông lớn nhỏ khắp nơi 
Khi tuôn vào biển tức thời hòa nhau 
Cùng chung vị mặn trước sau 
Cùng tên biển cả, chung mầu đại dương!" 

Những Lời 
Tán Dương 

Một hôm có kẻ tán dương: 
"Thế Tôn vĩ đại, phi thường lắm thay 
Bậc Thầy hiếm có xưa nay!" 
Phật nghe bèn dạy: "Đời này chớ nên 
Vì ta phí sức ngợi khen 
Đừng vì kính trọng mà tin nhiệt thành, 
Hãy do chính bản thân mình 
Mang lời ta dạy thực hành thử xem 
Thấy rằng đúng hãy nên tin 
Tin rồi nhờ Pháp qua miền u mê!" 
Phật còn khiêm tốn nhiều bề 
Ví von Phật Pháp như bè qua sông, 
Như ngón tay chỉ mặt trăng 
Vạch ra chân lý, chỉ đường cho theo, 
Đã là bè tất có nhiều 
Thuyền, bè đủ loại cùng chèo qua sông, 
Đã là ngón chỉ mặt trăng 
Tất nhiên nhiều ngón tay cùng chỉ lên, 
Đi tìm chân lý vững bền 
Nhiều đường, lắm nẻo chẳng riêng Đạo mình!" 
Rồi ngài thêm: "Hỡi chúng sinh 
Còn nhiều vị đáng tôn vinh ở đời 
Còn nhiều giáo chủ khắp nơi 
Với nhiều giáo pháp giúp người lành thay 
Chớ chê bai các vị này 
Hãy lo nhiệm vụ tu ngay thân mình!" 

Thuyết Pháp 
Tại Trúc Lâm 

Thời gian lần lượt trôi nhanh 
Một ngày Đức Phật nhớ tình Vua xưa 
Nhớ Vua Tần Bà Sa La 
Nơi thành Vương Xá thiết tha mong chờ, 
Phật bèn trở lại thăm Vua 
Dẫn theo đệ tử an cư trên đồi 
Ngày ngày thuyết pháp giúp đời 
Vua và dân được nghe lời gấm hoa 
Bà con nô nức gần xa 
Xin quy y Phật thật là đông vui, 
Vua bèn cùng một số người 
Cúng dâng Đức Phật một nơi tốt lành 
Trúc Lâm vườn rộng cây xanh 
Làm nơi thuyết pháp giữa thành đông dân, 
Bà con nghe pháp vui mừng 
Oai danh Đức Phật vang lừng lan xa. 

Đề Bà Đạt Đa 

Người em Đề Bà Đạt Đa 
Nghe danh Đức Phật tỏ ra ganh ngầm 
Tìm thêm kẻ xấu kết thân 
Âm mưu hại Phật chẳng ngần ngại chi. 
Một lần tại mỏm núi kia 
Phật đang thiền định bỗng nghe vang ầm 
Trên cao có kẻ bất nhân 
Hè nhau lăn đá ác tâm hại người 
May thay tảng đá vỡ đôi 
Lăn sang hai phía, Phật ngồi bình an. 
Một lần Đức Phật đi ngang 
Ghé thành Vương Xá y vàng uy nghi 
Có vài đệ tử cùng đi 
Bọn gian hay biết nên về bàn nhau 
Mua voi, cho uống rượu vào 
Rồi dùng cây đánh, voi nào chịu yên 
Voi say lồng lộn điên lên 
Bọn gian vội thả voi trên đường làng 
Gần nơi Đức Phật đi ngang 
Mong voi dẫm chết phái đoàn thầy tu, 
Mọi người chạy trốn âu lo 
Phật không hoảng sợ, lòng từ phô ra 
Tình thương sức mạnh thăng hoa 
Voi say cảm nhận bao la tâm hiền 
Hết hung hăng, hết cuồng điên 
Từ từ đến Phật quỳ bên chân ngài, 
Xoa đầu voi, Phật khoan thai 
Dạy hàng đệ tử: "Lành thay tâm từ 
Thù không diệt được hận thù 
Nhưng tiêu tan với tâm từ bao la!" 
Về sau liên tiếp xảy ra 
Tai ương cho chính Đề Bà Đạt Đa 
Trước khi chết, rất thiết tha 
Ăn năn, hối lỗi tuy là thành tâm 
Cầu xin gặp Phật một lần 
Nhưng vì nghiệp ác bội phần từ lâu 
Chết nào gặp Phật được đâu 
Đọa vào địa ngục khổ đau cực hình, 
Gieo nhân ác, ác hại mình 
Tiếp trong nhiều kiếp thật tình thảm thương. 

Trở Về 
Quê Hương 

Một ngày Đức Phật lên đường 
Về thăm lại chốn quê hương của mình 
Ca Tỳ La Vệ đẹp xinh 
Nghe tin chuẩn bị linh đình vui tươi 
Đón chân Đức Phật tới nơi 
Cùng đoàn đệ tử đông người đi theo 
Mọi người sung sướng hò reo: 
"Bây giờ thái tử kính yêu là Thầy 
Vị Thầy cao quý về đây 
Kinh thành rộng mở vòng tay đón chào!" 
Vua cha Tịnh Phạn tự hào: 
"Thật là vinh dự lớn lao vô cùng!" 
Vua cha nôn nóng trong lòng 
Nhiều năm xa cách luôn mong con về 
Nên sai người phóng ngựa đi 
Dò la xem thử có gì lạ không, 
Cận thần phóng ngựa đi xong 
Hôm sau trở lại hoàng cung tâu bày: 
"Phật và đệ tử tại đây 
Sáng ôm bình bát hàng ngày xin ăn!" 
Vua nghe tức giận vô vàn: 
"Con nhà vương giả thành chàng ăn xin 
Thật là nhục nhã vô biên 
Phải mau ngăn chặn kẻo thêm muộn sầu!" 
Vua theo hầu cận dẫn đầu 
Nhắm nơi con ở phóng mau đi liền, 
Tới nơi thấy dáng con hiền 
Giờ đây thái tử trở nên Phật rồi 
Hào quang rạng rỡ sáng ngời 
Nghiêm trang đệ tử cùng ngồi vây quanh 
Vua tuy cảm động, hỏi nhanh: 
"Con nghèo đến phải hạ mình xin ăn?" 
Phật thưa: "Chẳng phải khó khăn 
Đó là tục lệ con cần phải theo!" 
Vua nghe nổi giận thêm nhiều 
Quát lên: "Con chớ nói điều quàng xiên 
Ta dòng Vua Chúa há quên 
Mâm vàng, chén bạc sao nên nỗi này? 
Ăn xin tục lệ lạ thay?" 
Phật nghe lễ phép tỏ bày cùng Vua: 
"Kính thưa cha, kể từ xưa 
Cha dòng Vua Chúa đúng như vậy rồi! 
Riêng con tu để giúp đời 
Nay theo dòng dõi Phật thời trước đây 
Hạ mình khất thực hàng ngày 
Đây là tục lệ bậc Thầy đặt ra!" 
Thưa xong Phật nắm tay cha 
Vừa đi vừa nói ôn hòa, thâm sâu 
Giảng Vua nghe đạo nhiệm mầu 
Con đường chấm dứt khổ đau ở đời. 
Sau khi nghe Pháp tuyệt vời 
Muôn hàng châu ngọc, muôn lời gấm hoa 
Niềm vui về với Vua cha 
Vua khen: "Con quả tiến xa lạ lùng! 
Xứng danh giáo chủ vô cùng 
Bậc Thầy cao quý, đẹp lòng hoàng gia. 
Cha đảnh lễ. Hãy nhận cha 
Vào làm đệ tử. Thật là mừng thay!" 
Thời gian Phật ngụ tại đây 
Vợ, con Đức Phật lòng đầy thiết tha 
Vợ là Da Du Đà La 
Cùng con trai La Hầu La thỉnh cầu 
Xin quy y, học đạo mầu 
Xin làm đệ tử. Phật thâu nhận liền. 
Phật lần lượt thâu nhận thêm 
Bà dì kế mẫu lành hiền thuở xưa 
Và nhiều người họ Thích Ca 
Cùng làm đệ tử thật là đông vui. 

Trưởng Giả 
Cấp Cô Độc 

Chỉ thăm quê ít ngày thôi 
Tiếp đường truyền đạo Phật rồi lại đi 
Đến thành Xá Vệ nước kia 
Có Ông trưởng giả từ bi chân tình 
Cấp Cô Độc rất tâm thành 
Từ lâu ngưỡng mộ oai danh Phật Đà 
Của riêng vàng bạc xuất ra 
Mua vườn, xây cất tòa nhà thênh thang 
Dùng làm tịnh xá khang trang 
Rước ngài thuyết pháp giúp hàng chúng sinh. 
Nơi đây Phật giảng nhiều kinh 
Giảng về "bố thí" Phật minh định rằng: 
"- Cúng dường Phật với chư Tăng 
Tuy công đức lớn, không bằng quy y. 
- Quy y Phật, Pháp, Tăng kia 
Tuy công đức lớn, khó bì bản thân 
Giữ dìn năm giới chuyên cần. 
- Nhưng hay hơn nữa là tâm của mình 
Lòng từ quán tưởng nhiệt tình. 
- Tuy nhiên công đức chúng sinh hàng đầu 
Là lo phát triển thật sâu 
Tầm nhìn trí tuệ để mau biết rằng 
Nào đâu sự vật thường hằng 
Nay còn, mai mất, vô thường biết bao!" 

Vua Tịnh Phạn Qua Đời 

Sau khi thuyết pháp ít lâu 
Tin Vua đau nặng chợt đâu báo về 
Vội vàng Phật trở lại quê 
Thăm Vua lần cuối trọn bề cha con 
Thấy cha buồn bã, héo hon 
Phật bèn thuyết pháp ôn tồn kề bên 
Vua nghe trút hết não phiền 
Vui tươi niệm Phật, nhẹ êm qua đời. 

Tỳ Kheo Ni 

Khi Vua Tịnh Phạn mất rồi 
Nhiều người phái nữ cũng đòi xuất gia 
Thoạt tiên Da Du Đà La 
Rồi bà kế mẫu Phật Đà trước kia 
Thỉnh cầu làm Tỳ Kheo Ni, 
Phật đòi phái nữ thực thi tám điều 
"Tám điều giới luật" phải theo 
Giữa nam và nữ tỳ kheo hai đoàn. 
Thời gian sau Phật lên đường 
Ngài đi thuyết pháp bốn phương giúp đời. 


Bốn Mươi Lăm Năm 
Thuyết Pháp 

Kể từ khi thành đạo rồi 
Ba mươi lăm tuổi khắp nơi du hành 
Phật đi giáo hóa chúng sinh 
Làng quê in gót, thị thành đặt chân 
Nêu gương bằng chính bản thân 
Rạng ngời Trí Tuệ, sáng ngần Từ Bi 
Khi thì đơn độc sớm khuya, 
Khi cùng đệ tử cận kề một bên 
Quanh năm, suốt tháng triền miên 
Đạo vàng gieo rắc khắp miền xa xôi. 
Riêng mùa mưa, ba tháng trời 
Phật cùng đệ tử nghỉ ngơi trong chùa 
Ngài vào kiết hạ an cư 
Ở yên giảng đạo suốt mùa mưa thôi, 
Bà con Phật tử khắp nơi 
Kéo về nghe Pháp đông vui đạo tràng 
Cúng dường Phật, cúng dường Tăng 
Đua nhau tắm gội ánh vàng kính yêu, 
Giọng ngài oai lực sớm chiều 
Như sư tử rống, hải triều âm vang. 

Những Ngày Cuối Cùng 

Một ngày Phật dạy A Nan: 
"Ta nay tuổi đã vào hàng tám mươi 
Ta làm xong mọi việc rồi 
Giúp người trí tuệ, giúp đời từ bi 
Lúc này ta sẵn sàng đi 
Chờ giờ viên tịch, tiếc chi thân tàn! 
Hãy nghe kỹ! Này A Nan! 
Đạo ta viên mãn vô vàn tốt tươi 
Đúng như lời ước nguyện thôi 
Bốn hàng đệ tử đủ rồi còn chi 
Tỳ kheo với Tỳ kheo ni 
Ưu bà tắc, ưu bà di thuận thành 
Thay ta truyền bá đạo lành 
"Bánh Xe Pháp" chuyển cho nhanh giúp đời. 
Thân ta giờ yếu già rồi 
Ta từng mượn nó trong thời gian qua 
Làm xe chở Pháp đi xa 
Nay xe mòn rã, chẳng qua vô thường! 
Giờ ta muốn trở về thăm 
Ca Tỳ La Vệ một lần cuối đây 
Rồi ta viên tịch chốn này 
Kinh thành nơi sống những ngày xa xưa!" 
Nghe lời Phật nói bất ngờ 
A Nan ngấn lệ khẽ thưa giọng buồn: 
"Con xin kính bạch Thế Tôn 
Xin ngài đừng bỏ chúng con giữa đường 
Ngài đi đệ tử xót thương 
Vắng ngài đệ tử biết phương nào về?" 
Phật an ủi: "Khóc làm chi! 
Chết là tất yếu, có gì lạ đâu 
Ở đời sống chết liền nhau 
Vô thường sự vật, chớ mau quên lời! 
Khi ta từ giã cõi đời 
Khắc ghi giáo pháp ở nơi tâm mình 
Y lời ta dạy thực hành 
Thay ta lời đó trở thành đạo sư 
Đưa đường chỉ lối qua bờ 
Ngát hương giác ngộ đợi chờ bấy lâu 
Còn gì cần đến ta đâu 
Thôi mau chuẩn bị cùng nhau lên đường!" 
Phật cùng đệ tử thân thương 
Đi về hướng Bắc, dặm trường bao la 
Dừng chân ở Câu Thi Na 
Một làng nhỏ bé không xa kinh thành. 
Phật ngồi, đệ tử vây quanh 
Cùng nhau nghỉ dưới cây xanh vườn làng 
Phật quay qua nói A Nan: 
"Đây nơi nhập diệt ta đang đợi chờ!" 

Đệ Tử Cuối Cùng 

Chợt đâu có một ông già 
Tên là Tu Bạt Đà La trong làng 
Đến xin gặp Phật hỏi han 
Phật đồng ý tiếp dù đang mệt người. 
Ông già thắc mắc thốt lời 
Ưu tư xuất phát từ nơi tu hành 
Phật bèn giảng dạy chân tình 
Nghe xong ông lão thấy mình an vui 
Dù là ngày cuối cuộc đời 
Phật luôn cứu độ cho người trầm luân 
Ông già sung sướng vô ngần 
Xin quy y Phật ân cần thiết tha 
Đồng thời xin được xuất gia, 
Phật bèn đặc cách nhận là vị Tăng 
Đất trời rực rỡ ánh vàng 
Mừng người đệ tử vẻ vang cuối cùng. 

Những Lời Dạy 
Cuối Cùng 

Phật sau đó tiến ung dung 
Vào vườn nằm võng dưới từng lá hoa 
Giữa hai thân cây Sa La 
Muôn hoa trắng xóa nở ra đón ngài, 
Vây quanh đệ tử trong ngoài 
Sụt sùi khóc lóc có vài người thôi 
Còn thì tất cả im hơi 
Giữ tâm thanh tịnh nhìn ngài lặng yên. 
Phật bèn nói giọng êm đềm 
Những lời dạy cuối cất lên nồng nàn: 
"Các con hãy nhớ kỹ càng 
Những lời ta dạy đã hằng bao năm 
Chính dục vọng, chính lòng tham 
Nguyên nhân mang lại vô vàn đau thương 
Cuộc đời biến đổi vô thường 
Chớ nên tham đắm vấn vương vật gì! 
Tu hành nỗ lực mau đi 
Thân tâm thanh lọc sớm khuya nhiệt tình 
Để mau giải thoát đời mình 
Đạt chân hạnh phúc quang vinh trường tồn!" 
Phật ngừng, rồi lại dạy luôn: 
"Tự mình thắp đuốc tìm đường mà đi 
Pháp ta truyền dạy xưa kia 
Hãy dùng làm đuốc xa lìa bến mê 
Bến bờ giác ngộ tìm về 
Tự mình giải thoát! Chớ hề cậy trông! 
Các con đừng có chờ mong 
Đừng chờ giải thoát từ trong tay người!" 

Phật 
Nhập Niết Bàn 

Dặn dò xong Phật khoan thai 
Nghiêng về bên phải thân ngài nhẹ xoay 
Đầu ngài đặt sát lên ngay 
Trên bàn tay phải. Mắt đầy từ bi 
Êm đềm khép lại đôi mi 
An nhiên viên tịch, xa lìa trần gian. 
Phật vừa nhập cõi Niết Bàn 
Hoa Sa La rụng, muôn vàn cánh bay 
Phủ lên thơm ngát vườn này 
Tháng Tư âm lịch, hôm nay ngày Rằm 
Trời cao vằng vặc bóng Hằng 
Đêm nay soi tỏ ánh vàng gần xa. 
Kim thân Đức Phật Thích Ca 
Mọi người tẩm liệm thật là tôn nghiêm 
Bẩy ngày sau được chuyển lên 
Một ngôi chùa lớn để đem "trà tỳ" 
Lễ hỏa thiêu Đấng Từ Bi 
Theo như phong tục xưa kia xứ này. 
Lửa châm nhưng chẳng cháy ngay 
Chờ đệ tử lớn về đây lễ ngài, 
Lễ vừa xong trước quan tài 
Lửa kia bừng cháy tỏa dài linh thiêng 
Một thời gian lửa lắng chìm 
Sau khi đốt cháy hết kim thân ngài 
Xương tro sót lại nơi này 
Những viên xá lợi phơi bày quý thay! 

Phân Chia Xá Lợi 
Để Thờ 

Quốc vương tám nước quanh đây 
Nơi miền bắc Ấn của ngày xa xưa 
Muốn mang xá lợi về thờ 
Sẵn sàng gây chiến, ganh đua dành phần. 
Cuối cùng có một hiền nhân 
Thốt lời khuyên giải xử phân hợp tình: 
"Hầu như suốt cả đời mình 
Phật luôn dạy dỗ chúng sinh một điều 
Chớ thù hận! Hãy thương yêu! 
Nay ta gây hấn chẳng theo lời vàng 
Phật vừa mới nhập Niết Bàn 
Thế là phản bội phũ phàng lắm thay! 
Hãy ngừng tranh chấp lại ngay 
Hãy phân chia xá lợi này đều nhau 
Thỉnh về xây tháp dài lâu 
Tôn thờ xá lợi trước sau một lòng 
Ghi ơn Phật đẹp vô cùng 
Vị Thầy trí tuệ, tình thương dạt dào!" 
Lời khuyên hợp lý biết bao 
Quốc vương tám nước cùng nhau thuận lời. 

Giáo Pháp 
Vẫn Còn Tồn Tại 

Phật Thích Ca đã qua đời 
Ở bên Ấn Độ từ thời xa xăm 
Hơn hai ngàn năm trăm năm 
Nhưng lời Phật dạy vẫn nằm tim ta 
Những lời giáo pháp gấm hoa 
Dạt dào trí tuệ, chan hòa tình thương 
Vượt thời gian, vượt biên cương 
Ngàn đời tiếp nối, bốn phương lưu truyền. 
Ai mà giữ vững lòng tin 
Muốn theo ánh đạo, muốn tìm nguồn vui 
Muốn trừ nỗi "khổ" ở đời 
Hãy mau thực hiện những lời Phật ban. 
Hận thù, ích kỷ, tham lam 
Chúng sinh tận diệt dễ dàng quản chi. 
Nương theo giáo lý từ bi 
Tới bờ giải thoát còn gì lo âu, 
Sáng soi trí tuệ nhiệm mầu 
Thân tâm an lạc khác đâu Phật Đà, 
Theo đường Phật chỉ dạy ta 
Chúng sinh thành Phật, thăng hoa kiếp người, 
Nhập hàng Giác Ngộ tuyệt vời 
Cũng mang an lạc cho đời quang vinh! 
Cầu mong tất cả chúng sinh 
Luôn luôn hạnh phúc, an bình gần xa! 
Toàn lời đức Phật Thích Ca 
Tóm trong bài kệ thật là đơn sơ: 
"Chớ làm điều ác bao giờ 
Làm điều lành tốt người chờ, người mong 
Giữ tâm, giữ ý sạch trong 
Là lời Phật dạy ghi lòng chớ quên!" 


Phụ Chú



1) Đại Hội Phật Giáo Thế Giới họp tại Tokyo (Nhật Bản) năm 1952 đã thống nhất:

- Đức Phật Thích Ca đản sinh năm 624 trước TL, nhập niết bàn năm 554 trước CN.

- Phật lịch được tính từ năm Đức Phật nhập niết bàn: 554 trước CN. 

Đến Đại Hội Phật Giáo thế giới họp tại Phnom Penh (Kampuchia) thống nhất ngày đản sinh của Đức Phật là ngày Rằm tháng Tư âm lịch.

2) Theo Phật Giáo Bắc Tông: Thái tử Tất Đạt Đa đản sinh ngày mồng 8-4, xuất gia đêm mồng 8-2, thành đạo ngày 8-12, nhập niết bàn ngày 15-2 âm lịch.

Thái tử xuất gia năm 19 tuổi, 5 năm tìm thầy học đạo, 6 năm khổ hạnh trong rừng già, 49 ngày tự tu thiền định, thành đạo năm 30 tuổi. Hóa độ trong 49 năm.

3) Theo Phật Giáo Nam Tông: lấy ngày Rằm tháng Tư để kỷ niệm ba đại lễ: Đản Sinh, Thành Đạo và Nhập Niết Bàn.

Thái tử xuất gia năm 29 tuổi, thành đạo năm 35 tuổi. Hóa độ trong 45 năm.



Tài Liệu Tham Khảo



1) The Story Of Buddha

Jonathan Landaw

2) Lược Truyện Đức Phật Thích Ca

Jonathan Landaw (dịch giả Thích Chân Tính)

3) Cuộc Đời Đức Phật

Jonathan Landaw (dịch giả Thích Trí Chơn)

4) Lịch Sử Đức Phật Thích Ca

Thích Minh Châu

5) Đức Phật Thích Ca Mâu Ni

Thích Thiện Hoa (Trích Phật Học Phổ Thông)

6) Lịch Sử Đức Phật Thích-Ca-Mâu-Ni

Gia Tuệ

7) Đức Phật Thích Ca Mâu Ni 

Thích Đức Nhuận

8) Lược Sử Đức Phật

Thích Chơn Thiện (Trích Phật Học Khái Luận)

9) Thích Ca Mâu Ni Phật

Tinh Vân Đại Sư (dịch giả Dương Thu Ái)

10) The Life Of The Buddha

Narada Maha Thera

11) Cuộc Đời Đức Phật

A. Ferdinand Herold (dịch giả Tịnh Minh)

12) Lich Sử Đức Phật Tổ Cồ Đàm

Maha Thongkham Medhivongs

13) The Buddhist Catechism

Henry S. Olcott (dịch giả Thích Trí Chơn)

14) The Wisdom Of the Buddha

Jean Boisselier (dịch giả Carey Lovelace) 

15) Ánh Đạo Vàng

Võ Đình Cường

No comments:

Post a Comment